Nội dung phép biện chứng duy vật (p.II)

3. Các quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật
Quy luật: là những mối liên hệ khách quan, bản chất, tất nhiên, chung, lặp lại giữa các sự vật, hiện tượng và chi phối sự vận động, phát triển của chúng.Dựa trên quy luật, phương pháp luận xây dựng các quy tắc, phương pháp để chỉ đạo hoạt động của chủ thể trong quá trình nhận thức và thực tiễn. Có ba quy luật phổ biến cơ bản của phép biện chứng duy vật, đó là: quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập; quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất và ngược lại; và quy luật phủ định của phủ định.
3.1 Quy luật thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập

• Mọi sự vật đều liên hệ lẫn nhau và luôn vận động, phát triển; Vận động, phát triển do các mâu thuẫn gây ra; Các mâu thuẫn biện chứng khác nhau tác động không giống nhau đến quá trình vận động và phát triển của sự vật.
• Mỗi mâu thuẫn biện chứng đều trải qua ba giai đoạn: sinh thành (sự xuất hiện của các mặt đối lập) - hiện hữu (sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập) - giải quyết (sự chuyển hóa của các mặt đối lập).
• Mâu thuẫn biện chứng được giải quyết, cái cũ mất đi, cái mới ra đời với những mâu thuẫn biện chứng mới hay thay đổi vai trò tác động của các mâu thuẫn biện chứng cũ.
• Mâu thuẫn biện chứng là nguồn gốc của mọi sự vận động và phát triển. Vận động và phát triển xảy ra trong thế giới vật chất mang tính tự thân.

3.2 Quy luật chuyển hóa từ những thay đổi về lượng dẫn đến những thay đổi về chất, và ngược lại

• Mọi sự vật đều liên hệ lẫn nhau và luôn vận động, phát triển; Mọi sự vật nằm trong quá trình vận động, phát triển đều được đặc trưng bằng chất (tính quy định vốn có của sự vật, đặc trưng cho sự vật là nó, giúp phân biệt sự vật này với các sự vật khác) và lượng (tính quy định vốn có của sự vật, biểu thị về mặt quy mô, tốc độ, trình độ của sự vận động, phát triển của sự vật cũng như các thuộc tính (chất) của nó); Chất và lượng thống nhất với nhau trong độ (giới hạn mà trong đó sự thay đổi về lượng chưa làm cho chất thay đổi căn bản).
• Sự vật bắt đầu vận động, phát triển bằng sự thay đổi về lượng (một cách liên tục hay tiệm tiến); nếu lượng chỉ thay đổi trong độ, chưa vượt quá điểm nút thì chất không thay đổi căn bản; khi lượng thay đổi vượt qua độ, quá điểm nút thì chất sẽ thay đổi căn bản, bước nhảy (sự chuyển hóa về chất do những thay đổi về lượng trước đó gây ra) nhất định sẽ xảy ra.
• Bước nhảy làm cho chất thay đổi (một cách gián đoạn hay đột biến); Chất (sự vật) cũ mất đi, chất (sự vật) mới ra đời; Chất mới gây ra sự thay đổi về lượng (làm thay đổi quy mô tồn tại, tốc độ, nhịp điệu vận động, phát triển của sự vật).
• Sự thay đổi về lượng gây ra sự thay đổi về chất, và sự thay đổi về chất gây ra sự thay đổi về lượng là phương thức vận động, phát triển của mọi sự vật trong thế giới. Vận động và phát triển xảy ra trong thế giới vật chất vừa mang tính liên tục vừa mang tính gián đoạn.

3.3 Quy luật phủ định của phủ định

• Mọi sự vật đều liên hệ lẫn nhau và luôn vận động, phát triển; phát triển là một chuỗi các lần phủ định biện chứng (một khâu của quá trình tự phát triển của sự vật đưa đến sự ra đời của các mới tiến bộ hơn so với cái cũ lỗi thời bị phủ định) có gắn liền cới việc giải quyết mâu thuẫn và thực hiện bước nhảy về chất xảy ra bên trong sự vật.
• Là vòng khâu liên hệ giữa cái mới với cái cũ, cái mới (cái được khẳng định) ra đời trên cơ sở loại bỏ những yếu tố tiêu cực, đồng thời lưu giữ, cải tạo những yếu tố tích cực của cái cũ (cái bị phủ định); Phủ định biện chứng mang tính khách quan - nội tại, tính kế thừa - tiến lên.
• Qua một số lần phủ định biện chứng xuất hiện phủ định của phủ định, xác lập lại cái cũ (khẳng định lại cái đã bị phủ định) ở một trình độ cao hơn; Phủ định của phủ định mang tính chu kỳ hở.
• Phủ định của phủ định vạch ra khuynh hướng xoắn ốc tiến lên của mọi sự vận động và phát triển xảy ra trong thế giới vật chât.